ਦੁਵੱਲੀ ਬੈਠਕ ਲਈ ਚੀਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਅਜੇ ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਹੈ : ਭਾਰਤੀ ਸੂਤਰ
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਜੋਹਾਨਸਨਬਰਗ ’ਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਨੇ ਸ਼ੁਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਰਾਏ ਰੱਖੀ ਕਿ ਕਿਸ ਧਿਰ ਨੇ ਗੱਲਬਾਤ ’ਚ ਪਹਿਲ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਭਾਰਤੀ ਸੂਤਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੁਵੱਲੀ ਬੈਠਕ ਲਈ ਚੀਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਅਜੇ ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਹੈ।
ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ੀ ਨੇ ਜੋਹਾਨਸਨਬਰਗ ’ਚ ਬ੍ਰਿਕਸ (ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ, ਰੂਸ, ਭਾਰਤ, ਚੀਨ, ਦਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ) ਸ਼ਿਖਰ ਸੰਮਲਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਬੁਧਵਾਰ ਨੂੰ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਗੱਲਬਾਤ ਇਕ ਵਿਵਸਥਿਤ ਦੁਵੱਲੀ ਬੈਠਕ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਇਕ ਗ਼ੈਰਰਸਮੀ ਬੈਠਕ ਸੀ।
ਚੀਨੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲਾ ਵਲੋਂ ਮੋਦੀ-ਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ’ਤੇ ਇਕ ਬਿਆਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤੀ ਧਿਰ ਦੇ ਸੂਤਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੁਵੱਲੀ ਬੈਠਕ ਲਈ ਚੀਨੀ ਧਿਰ ਵਲੋਂ ਇਕ ਅਪੀਲ ਲੰਬਿਤ ਸੀ। ਚੀਨ ਦੇ ਬਿਆਨ ’ਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਧਿਰ ਦੀ ਅਪੀਲ ’ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਇਸ ਬਾਬਤ ਇਕ ਸੂਤਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬ੍ਰਿਕਸ ਸ਼ਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਦੌਰਾਨ ਦੋਹਾਂ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ‘ਲੀਡਰਸ ਲਾਊਂਜ’ ’ਚ ਗ਼ੈਰਰਸਮੀ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।’’
ਚੀਨ ਵਲੋਂ ਜਾਰੀ ਬਿਆਨ ’ਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ‘‘ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਨੇ 23 ਅਗੱਸਤ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਕਸ ਸ਼ਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ ਅਪੀਲ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।’’
ਇਸ ’ਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੋਦੀ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ’ਚ ਸ਼ੀ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿਤਾ ਕਿ ਚੀਨ-ਭਾਰਤ ਸਬੰਧਾਂ ’ਚ ਸੁਧਾਰ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਹਿਤ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਤੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਸਕੱਤਰ ਵਿਨੈ ਕਵਾਤਰਾ ਨੇ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਦਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਬ੍ਰਿਕਸ ਸ਼ਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ੀ ਚਿਨਫ਼ਿੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਲੱਦਾਖ ’ਚ ਅਸਲ ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ (ਐਨ.ਏ.ਸੀ.) ’ਤੇ ‘ਅਣਸੁਲਝੇ’ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਬਤ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ।
ਕਵਾਤਰਾ ਮੁਤਾਬਕ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿਤਾ ਕਿ ਸਰਹੱਦੀ ਖੇਤਰਾਂ ’ਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਾਇਮ ਰਖਣਾ ਅਤੇ ਅਸਲ ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ (ਐਲ.ਏ.ਸੀ.) ਦਾ ਮਾਣ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਵਰਗਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਚੀਨੀ ਵੇਰਵੇ ’ਚ ਦੋਹਾਂ ਆਗੂਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬੁਧਵਾਰ ਨੂੰ ਹੋਈ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ‘ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਡੂੰਘਾ’ ਦਸਿਆ ਗਿਆ।
ਬੀਜਿੰਗ ਦੇ ਬਿਆਨ ’ਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ‘‘ਚੀਨ ਦੇ) ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ 23 ਅਗੱਸਤ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਕਸ ਸੰਮੇਲਨ ਮੌਕੇ ਮੌਜੂਦਾ ਚੀਨ-ਭਾਰਤ ਸਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਸਾਂਝੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਮੁੱਦਿਆਂ ’ਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।''
ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ‘‘ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ੀ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਚੀਨ-ਭਾਰਤ ਸਬੰਧਾਂ ’ਚ ਸੁਧਾਰ ਦੋਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਵੀ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ।’’
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ’ਚ ਚੀਨੀ ਦੂਤਾਵਾਸ ਵਲੋਂ ਜਾਰੀ ਬਿਆਨ ’ਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ਦੁਵੱਲੇ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ’ਚ ਰਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਹੱਦੀ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੁਲਝਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਸਰਹੱਦੀ ਖੇਤਰ ’ਚ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ।
ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਜੋਹਾਨਸਬਰਗ ’ਚ ਇਕ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕਵਾਤਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਸ਼ੀ ਨੇ ਅਪਣੇ-ਅਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੇ ਛੇਤੀ ਤੋਂ ਛੇਤੀ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਹਦਾਇਤਾਂ ਦੇਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਪ੍ਰਗਟਾਈ ਹੈ।
ਕਵਾਤਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੋਦੀ ਨੇ ਜੋਹਾਨਸਬਰਗ ’ਚ ਬ੍ਰਿਕਸ ਸੰਮੇਲਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਮੂਹ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੋਦੀ ਨੇ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਅਸਲ ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਸਮੇਤ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ। ਵਿਦੇਸ਼ ਸਕੱਤਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਬ੍ਰਿਕਸ ਸੰਮੇਲਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਬ੍ਰਿਕਸ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ। ਚੀਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਨਾਲ ਅਪਣੀ ਗੱਲਬਾਤ ’ਚ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਸਰਹੱਦੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਪਛਮੀ ਸੈਕਟਰ ’ਚ ਐਲ.ਏ.ਸੀ. ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅਣਸੁਲਝੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ’ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ।’’
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, ‘‘ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿਤਾ ਕਿ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਰਹੱਦੀ ਖੇਤਰਾਂ ’ਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਤਾਲਮੇਲ ਬਣਾਈ ਰਖਣਾ ਅਤੇ ਐਲ.ਏ.ਸੀ. ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।’’
ਕਵਾਤਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ਇਸ ਸਬੰਧ ’ਚ, ਦੋਵੇਂ ਨੇਤਾ ਆਪੋ-ਅਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਹਦਾਇਤਾਂ ਦੇਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋਏ।’’
ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਪੂਰਬੀ ਲੱਦਾਖ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪਛਮੀ ਸੈਕਟਰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਨਵੰਬਰ ’ਚ ਬਾਲੀ ’ਚ ਜੀ-20 ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਦੌਰਾਨ ਸੰਖੇਪ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਸ਼ੀ ਦੀ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਜਨਤਕ ਮੁਲਾਕਾਤ ਸੀ। ਦੋਹਾਂ ਆਗੂਆਂ ਨੇ 16 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜੋਕੋ ਵਿਡੋਡੋ ਵਲੋਂ ਦਿਤੇ ਰਸਮੀ ਰਾਤ ਦੇ ਖਾਣੇ ’ਤੇ ਸੰਖੇਪ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਮਈ 2020 ’ਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਪੂਰਬੀ ਲੱਦਾਖ ਸਰਹੱਦੀ ਵਿਵਾਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਸਬੰਧ ਗੰਭੀਰ ਤਣਾਅ ’ਚ ਆ ਗਏ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਪੂਰਬੀ ਲੱਦਾਖ ਦੇ ਕੁਝ ਝਗੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨਾਂ ’ਤੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਟਕਰਾਅ ’ਚ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਨੇ ਵਿਆਪਕ ਕੂਟਨੀਤਕ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮੁੱਚੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਐਨ.ਏ.ਸੀ. ’ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
