ਸੇਲ ਡੀਡ ਦੀ ਮਿਤੀ 'ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਮਾਰਕੀਟ ਰੇਟ ਵੈਧ ਹੋਵੇਗਾ, ਵਿਕਰੀ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਦਰ ਨਹੀਂ
High Court's big decision on stamp duty: ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਟੈਂਪ ਡਿਊਟੀ ਦੇ ਨਿਰਧਾਰਨ ਸੰਬੰਧੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਡੀਡ 'ਤੇ ਭੁਗਤਾਨ ਯੋਗ ਸਟੈਂਪ ਡਿਊਟੀ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਉਸ ਮਿਤੀ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟ ਰੇਟ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਜਿਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਵਿਕਰੀ ਡੀਡ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਦਰ ਵੈਧ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ ਜਿਸ 'ਤੇ ਸਬੰਧਤ ਧਿਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਕਰੀ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫੈਸਲਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਬੈਂਚ ਜਸਟਿਸ ਅਨਿਲ ਖੇਤਰਪਾਲ ਅਤੇ ਜਸਟਿਸ ਰੋਹਿਤ ਕਪੂਰ ਨੇ ਉੱਗਰ ਸਿੰਘ ਬਨਾਮ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਕੇਸ ਇਸ ਤੱਥ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਸਟੈਂਪ ਡਿਊਟੀ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਾਰਕੀਟ ਰੇਟ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਵਿਕਰੀ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਵਿਕਰੀ ਡੀਡ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਬੈਂਚ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਡੀਡ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਮਿਤੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਮਾਰਕੀਟ ਰੇਟ ਵਿਕਰੀ ਡੀਡ 'ਤੇ ਸਟੈਂਪ ਡਿਊਟੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ। ਵਿਕਰੀ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਮਿਤੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਦਰ ਦਾ ਕੋਈ ਮਹੱਤਵ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਟੈਂਪ ਐਕਟ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਐਕਟ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਲੈਣ-ਦੇਣ 'ਤੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ 'ਤੇ ਟੈਕਸ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਯਾਨੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇੱਕ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਡੀਡ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬਦਲਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਸ 'ਤੇ ਸਟੈਂਪ ਡਿਊਟੀ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਟੈਂਪ ਡਿਊਟੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਡੀਡ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੌਦਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਡੀਡ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਮਿਤੀ 'ਤੇ ਦਰ ਨਿਰਣਾਇਕ ਹੋਵੇਗੀ।
ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਇੱਕ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਫੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸਟੈਂਪ ਡਿਊਟੀ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਾਰਕੀਟ ਰੇਟ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਵਿਕਰੀ ਡੀਡ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਨਾ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਦਰ 'ਤੇ ਜਦੋਂ ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਮਾਮਲਾ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਬੈਂਚ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਿਲਾਂ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਬੈਂਚਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਰਾਏ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਖਤਮ ਹੋ ਸਕੇ।
