ਸਿਮਰਨ ਨਿੰਨੀ ਸਿੰਘ: ਸਾਲਾਨਾ, ਯੂਐਨਆਈਸੀਈਐਫ ਦੀ ਇਕ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਹਵਾ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਤਕਰੀਬਨ ਛੇ ਲੱਖ ਬੱਚੇ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਜਿਹੜੇ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਵੱਧ ਗਏ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨੂੰ 11 ਵਾਂ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਸ਼ੱਕੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਚੰਗੀ-ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪਰ ਦੀਵਾਲੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਦਿੱਲੀ ਆਪਣੀ ਹਵਾ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾੜੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ, ਅਸੀਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਗੰਭੀਰ ਬਿਪਤਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਨੂੰ ਢਾਹਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਇਕ ਮਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਦੀਵਾਲੀ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਵਾਰਡ ਵਿਚ ਬਿਤਾਉਣੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸਾਹ ਲੈਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਸ ਪਾਬੰਦੀ ਲਈ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਅਜਿਹੇ ਮਾਪੇ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦਮੇ ਵਾਲੇ ਹਮਲੇ ਵਿਚ ਗੁਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਜੋ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਭੱਜਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਗੈਸ ਚੈਂਬਰ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਾਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਵਾਲੀ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰਫੋਂ, ਮੈਂ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹਾਂਗਾ, ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕੋਈ ਮਾਮਲਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਨਾਲ ਚੀਜ਼ਾ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸਕੀਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਕਿ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਡੀ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿਚ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਜਿਆਦਾ। ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਤਸਵੀਰ ਇੱਕ ਖਤਰਨਾਕ ਧਮਕੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀ ਇਸ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਅਸਥਿਰ ਸੀ ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਮਦਨ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਕਰੈਕਰ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ। ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਪਰ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿਚ ਤੋਲਣ ਲਈ, ਇਕ ਨੂੰ ਆਸ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਬੰਦ ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਇਕ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰੇਗਾ। ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਪਾਬੰਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੀ ਹਵਾ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੀ ਮੁੜ-ਮੁਲਾਂਕਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਇਹ ਆਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਮੁਲਾਂਕਣ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਹਵਾ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਈ ਹੋਰ ਕਾਰਕ ਗੈਰ-ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਹਵਾ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਹਰ ਸਾਲ ਦੀਵਾਲੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸੀਂ ਕੇਵਲ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਟੀਨਾਈਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹ ਲੈ ਰਹੇ ਹਾਂ ਪਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮਾਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ ਦੇ ਵਿਜੈ ਪਾਜਵਨੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਐਨ.ਸੀ.ਆਰ. ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਮੁਅੱਤਲ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਆਮ ਪੱਧਰ ਦਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪੱਧਰ 5 ਗੁਣਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਇਹ 11-12 ਵਾਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2016 ਵਿਚ ਦੀਵਾਲੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਵੇਰੇ, ਐਨ.ਸੀ.ਆਰ. ਵਿਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਪੱਧਰ "ਗੰਭੀਰ" ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਾਈਕਰੋਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪੱਧਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਪਸ਼ਟੀਗਤ ਮਾਮਲਾ ਪ੍ਰਤੀ ਘਣ ਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ 1600 ਮਾਈਕਰੋਗ੍ਰਾਮ ਸੀ।

ਫਿਰ ਵੀ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਅੰਕੜੇ ਅਤੇ ਦੁਖਦਾਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਆਮ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਪਟਾਕੇ ਸਾੜਣ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਲਈ ਲੜ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਲੇਖਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਵਿਚਾਰੇ ਹੋਏ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ, ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚਣੀ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਜਨ ਚੇਤਨਾ ਚੇਤਨ ਭਗਤ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਖਤਰਨਾਕ ਬੱਚੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਗਦੇ ਹਨ, "ਪਟਾਕੇ ਬਗੈਰ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਦੀਵਾਲੀ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?" ਭਗਤ ਨੂੰ ਇਹ ਸੋਚਣ ਲਈ ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਕ ਪਲ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ। ਪਰ ਬਾਹਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ ਇਕ ਕਦਮ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ,"ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਲਈ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿਰਫ ਹਿੰਮਤ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਬਲੀਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਮੁਹੱਰਮ ਨੂੰ ਵੀ ਛੇਤੀ ਹੀ ਰੋਕ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। "ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਹੈਰਾਨਕੁਨ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਚਾਲੂ ਕਰਨ ਲਈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਮੈਡੀਕਲ ਮੁੱਦਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਰਮਾਓ ਸੱਚਮੁੱਚ! ਕੀ ਦਿਵਾਲੀ ਸਿਰਫ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਹੈ? ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਜੈਨ ਬਾਰੇ ਕੀ? ਅਤੇ ਕਿਉਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਢੁੱਕਵੇਂ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਹਨ? ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ?

ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ-ਡਰ ਅਤੇ ਨਫ਼ਰਤ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਅੱਜ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭੁਗਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤਣ ਲਈ ਨਿਰਪੱਖ ਹੈ। ਇਹ ਵੇਖਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਿ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਕੀ ਸਨ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਇੰਨੀ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਕਿਉਂ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਤ ਨੇ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਆਸਾਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦਾ ਢੰਗ ਚੁਣ ਲਿਆ ਹੈ: ਧਾਰਮਿਕ ਨੂੰ ਰੰਗ ਦਿਓ।

ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ, ਤਥਾਘਾਟ ਰਾਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਮੰਗ ਕਰਕੇ ਪਾਬੰਦੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਲਦ ਹੀ ਸਸਕਾਰ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਬੜੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਕ ਸੰਪਰਦਾਇ ਵਿਚ ਬਦਲਣਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਲੇਖਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਉਣ ਨਾਲ, ਇਹ ਕਹਿਣ ਲਈ ਕਿ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਇਹ ਨਿਰਾਸ਼ਾਜਨਕ ਹੈ।

ਕਈ ਲੇਖਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਚਿੱਤਰ ਬੈਨਰਜੀ ਦੇਵੀਕਾਰੁਨੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲਾਂ ਲਈ ਰਾਮਾਵਣ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਨੇ ਇਸ ਤੱਥ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਦੀਵਾਲੀ 'ਤੇ ਪਟਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਫੋੜਨਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਇਦ ਪੰਜ ਸੌ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਅਮੀਸ਼ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਵੀ ਸਨ, ਜੋ ਚੇਤਨਭਗਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਹ ਤਰਕ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਲੀਲ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕਿ ਆਤਿਸ਼ਬਾਜੀ ਸ਼ਾਇਦ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਇਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਬਦਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅੱਜ ਪਟਾਕੇ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਸ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਤਰਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ, ਮੈਂ ਸ੍ਰੀ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਹਵਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਹੁਣ ਰਵਾਇਤਾਂ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਪਟਾਕੇ ਕਾਰਨ ਸਾਹ ਲੈਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹਾਂ। ਕੀ ਮਨੁੱਖੀ ਦੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਮੌਤ ਨਾਲ ਪਟਾਕਾ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਹੈ? ਸਾਹ ਲੈਣ ਦਾ ਹੱਕ ਅਤੇ ਅਨੰਦ ਲੈਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ? ਰਵਾਇਤਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਲੋੜ ਪੈਣ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ? ਅਤੇ ਜੇ ਅੱਜ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਕਦੋਂ?

ਸ਼ਾਇਦ ਸਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਸਾਨੂੰ ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਾਹ ਲਈ ਲੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਸ਼ਾਇਦ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁੱਝ ਇਸ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਪਰ ਕੌਣ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਡੀ ਵਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ? ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੇਲੋੜੇ ਅਤੇ ਤਰਕਹੀਣ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਉਭਾਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਸ ਜਗਤ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਦਾ ਇਹ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ? ਕੀ ਸਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਹਵਾ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਅਸੀਂ ਹਿੰਦੂ ਜਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਾਂ ਜਾਂ ਸਿੱਖ ਜਾਂ ਈਸਾਈ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਧਰਮ? ਇਹ ਪਾਬੰਦੀ ਸਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾ ਰਹੀ ਹੈ।