ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 646 ਹੋਈ
ਦੁਬਈ: ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਉਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਦੌਰਾਨ ਸੰਚਾਰ ਬੰਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਈਰਾਨ ਅੰਦਰ ਲੋਕ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਉਤੇ ਕਾਲ ਕਰ ਸਕੇ। ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 646 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਸਥਿਤ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਦੀ ਨਿਊਜ਼ ਏਜੰਸੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੌਰਾਨ 10,700 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿਚ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕਈ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਤਹਿਰਾਨ ਵਿਚ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਖ਼ਬਰ ਏਜੰਸੀ ਐਸੋਸੀਏਟਿਡ ਪ੍ਰੈਸ ਨੂੰ ਕਾਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਇਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਦੇ ਦੁਬਈ ਵਿਚ ਏ.ਪੀ. ਬਿਊਰੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੰਬਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਾਲ ਕਰਨ ਵਿਚ ਅਸਮਰੱਥ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਐਸ.ਐਮ.ਐਸ. ਟੈਕਸਟ ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਬੰਦ ਸੀ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚ ਇੰਟਰਨੈਟ ਉਪਭੋਗਤਾ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ ਉਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ।
ਕਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਅਪਣਾ ਨਾਮ ਗੁਪਤ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਉਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਕੱਟੇ ਜਾਣ ਦੇ ਸਾਢੇ ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਈਰਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਉਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਇਕ ਸੰਖੇਪ ਝਲਕ ਦਿਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੇਂਦਰੀ ਤਹਿਰਾਨ ਵਿਚ ਭਾਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵੇਖਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ।
ਦੰਗਾ ਵਿਰੋਧੀ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਹੈਲਮੇਟ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਉਤੇ ਕਵਚ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਲਾਠੀਆਂ, ਢਾਲ, ਸ਼ਾਟਗਨ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਅੱਥਰੂ ਗੈਸ ਲਾਂਚਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਲੈਸ ਸਨ। ਉਹ ਵੱਡੇ ਚੌਰਾਹੇ ਉਤੇ ਚੌਕੀਦਾਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਨੇੜੇ ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨਰੀ ਗਾਰਡ ਦੀ ਆਲ-ਵਲੰਟੀਅਰ ਬਸੀਜ ਫੋਰਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਪਣੇ ਕੋਲ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਲਾਠੀਆਂ ਰੱਖੀਆਂ ਸਨ। ਸਾਦੇ ਕਪੜਿਆਂ ਵਿਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਧਿਕਾਰੀ ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ ਉਤੇ ਵੀ ਵਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਸਿਆ ਕਿ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਦਫ਼ਤਰ ਸਾੜ ਦਿਤੇ ਗਏ। ਚਸ਼ਮਦੀਦਾਂ ਨੇ ਦਸਿਆ ਕਿ ਏ.ਟੀ.ਐਮ. ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਬੈਂਕਾਂ ਨੂੰ ਇੰਟਰਨੈਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਦੁਕਾਨਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿਚ ਪੈਦਲ ਆਵਾਜਾਈ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੀ। ਤਹਿਰਾਨ ਦਾ ਗਰੈਂਡ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ 28 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸਨ, ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਣਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਕ ਗਵਾਹ ਨੇ ਕਈ ਦੁਕਾਨਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ’ਚ ਦੁਬਾਰਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਿਤੇ ਹਨ। ਈਰਾਨ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਇਸ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
ਟਰੰਪ ਦੇ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਲੋਕ ਚਿੰਤਤ
ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸੰਭਾਵਤ ਫੌਜੀ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਚਿੰਤਤ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਮਹਿਮੂਦ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ਮੇਰੇ ਗਾਹਕ ਟਰੰਪ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹੈਰਾਨ ਹਨ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਇਸਲਾਮਿਕ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਫੌਜੀ ਹਮਲੇ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਟਰੰਪ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਈਰਾਨੀਆਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਹੈ।’’ ਇਕ ਟੈਕਸੀ ਡਰਾਈਵਰ ਰੇਜ਼ਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਿਰਫ ਅਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ ਵੀ ਦਸਿਆ, ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ‘ਲੋਕ - ਖ਼ਾਸਕਰ ਨੌਜੁਆਨ - ਨਿਰਾਸ਼ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।’
ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸੇਵਾ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸਟਾਰਲਿੰਕ ਟਰਮੀਨਲਾਂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਤਰੀ ਤਹਿਰਾਨ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਡਿਸ਼ਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਉਤੇ ਉਤੇ ਛਾਪੇਮਾਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਰੀਪੋਰਟ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਡਿਸ਼ਾਂ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹਨ, ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਇਹ ਲਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰੁਧ ਵਿਆਪਕ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿਤਾ ਹੈ।
ਸੜਕਾਂ ਉਤੇ, ਲੋਕ ਸਾਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਚੁਨੌਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿਸੇ-ਕਿਸੇ ਰਾਹਗੀਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਰਕਾਰੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨੇ ਮੁਰਦਾਘਰ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਮੁਫਤ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਇਕ ਬਿਆਨ ਵੀ ਪੜ੍ਹਿਆ - ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਹੈ ਕਿ ਕੁੱਝ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ ਉਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿਚਕਾਰ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇਣ ਲਈ ਉੱਚ ਫੀਸਾਂ ਵਸੂਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਈਰਾਨ ਨੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ
ਈਰਾਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਅੱਬਾਸ ਅਰਾਗਚੀ ਨੇ ਸੋਮਵਾਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਇਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿਚ ਕਤਰ ਵਲੋਂ ਫੰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਨਿਊਜ਼ ਨੈਟਵਰਕ ਅਲ ਜਜ਼ੀਰਾ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਜਦੂਤ ਸਟੀਵ ਵਿਟਕੌਫ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਅਰਾਗਚੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਸੰਚਾਰ ‘ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ।’ ਹਾਲਾਂਕਿ, ‘‘ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਧਮਕੀਆਂ ਅਸੰਗਤ ਹਨ।’’
ਉਧਰ ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਦੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਸਕੱਤਰ ਕੈਰੋਲਿਨ ਲੀਵਿਟ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਈਰਾਨ ਦੀ ਜਨਤਕ ਬਿਆਨਬਾਜ਼ੀ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਤਹਿਰਾਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਨਿੱਜੀ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, ‘‘ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਵਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਫੌਜੀ ਬਦਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦੇ ਜੇ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।’’
ਟਰੰਪ ਨੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਉਤੇ ਲਗਾਇਆ ਟੈਰਿਫ
ਟਰੰਪ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨ ਨਾਲ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ 25 ਫ਼ੀ ਸਦੀ ਟੈਰਿਫ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਟਰੰਪ ਨੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਉਤੇ ਇਕ ਪੋਸਟ ’ਚ ਟੈਰਿਫ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਤੁਰਤ ਅਮਲ ਵਿਚ ਆਉਣਗੇ। ਇਹ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਉਤੇ ਸਖ਼ਤੀ ਲਈ ਈਰਾਨ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਟਰੰਪ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਸੀ, ਜੋ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਟੈਰਿਫ ਲਗਾਉਣਾ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ਉਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣੀ ਇੱਛਾ ਵਲ ਝੁਕਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਲਾਭਦਾਇਕ ਸਾਧਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ, ਚੀਨ, ਰੂਸ, ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਰਥਚਾਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹਨ ਜੋ ਤਹਿਰਾਨ ਨਾਲ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
