ਸਿਆਸੀ ਧਰੁਵੀਕਰਨ ਕਾਰਨ ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਇਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜੋਅ ਬਾਈਡਨ ਦੇ ਚੋਣ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦਸ ਵਿਚੋਂ ਤਿੰਨ ਅਮਰੀਕੀਆਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਜਿੱਤ ਧੋਖਾਧੜੀ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਲੰਬੇ ਲੇਖਾਂ, ਵਾਇਰਲ ਸਮੱਗਰੀ, ਵੀਡੀਉ ਅਤੇ ਚੈਟ ਰੂਮਾਂ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ। ਮੇਨਮਾਊਥ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਲੋਂ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਇਕ ਹੋਰ ਸਰਵੇਖਣ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ।
10 ਵਿਚੋਂ ਤਿੰਨ ਅਮਰੀਕੀ ਅਜੇ ਵੀ ਝੂਠੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਦਰਜਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਚੋਣਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਗਲੋਬਲ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਭਾਈਚਾਰਾ ਜਾਅਲੀ ਖ਼ਬਰਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਅਪਣੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਜਾਇਜ਼ਾ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹਨ।
ਸਮਾਚਾਰ ਸੰਗਠਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਤੱਥ ਜਾਂਚ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਠੱਪ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਚੋਣਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਬਾਰੇ ਝੂਠੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਜਿਹੀਆਂ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਫੜੀ। ਝੂਠੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿਚ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵੀ ਘਟ ਗਈ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿਚ ਜਾਅਲੀ ਖ਼ਬਰਾਂ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕੱਦਮੇ, ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਅਤੇ ਧਮਕੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿਚ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੰਪਨੀ ਏਓਸ ਫਾਟੋਸ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਤਾਈ ਨਲੋਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, ਇਹ ਕੰਮ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਥਿੰਕ ਟੈਂਕਾਂ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ ਅਪਣੀਆਂ ਤੱਥ ਜਾਂਚ ਸੇਵਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਰਕਾਰੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਧਮਕੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ 'ਤੇ ਬੁਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਸਿਆਸੀ ਧਰੁਵੀਕਰਨ ਕਾਰਨ ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਵ੍ਹਿਸਲਬਲੋਅਰ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਤਕਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਝੂਠੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮਾਂ 'ਤੇ ਖਰਚ ਘਟਾ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਫੰਡਿੰਗ ਲਈ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਕੰਪਨੀਆਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਹਰ ਚਿੰਤਤ ਹਨ ਕਿ ਬਜਟ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਚੇਤ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਸਹਾਇਤਾ ਖਰਚਿਆਂ ਵਿਚ ਕਟੌਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਡਿਊਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਰੀਪੋਰਟਰ ਲੈਬ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ 424 ਤੱਥ-ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਸਨ। 2008 ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸਿਰਫ਼ 11 ਸੀ। ਫੇਸਬੁੱਕ ਨੇ 2016 'ਚ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ 'ਤੇ ਪੈਸਾ ਖਰਚ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਟਿਕ-ਟਾਕ ਵਰਗੇ ਆਨਲਾਈਨ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਨੇ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਇਹ ਰਫ਼ਤਾਰ ਮੱਠੀ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਲ ਸਿਰਫ਼ 417 ਸਾਈਟਾਂ ਹੀ ਸਰਗਰਮ ਸਨ। ਨਵੀਆਂ ਸਾਈਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘੱਟ ਗਈ ਹੈ। 2019 ਵਿਚ 89 ਨਵੀਆਂ ਸਾਈਟਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਵਿਚ ਆਸਟਰੀਆ ਵਿਚ ਸਿਰਫ 20 ਨਵੀਆਂ ਸਾਈਟਾਂ ਬਣੀਆਂ ਹਨ।
