ਖਰੀਦਦਾਰ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ: ਲਗਭਗ ਚਾਰ ਦਹਾਕੇ ਚੱਲੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ 1988 ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਨਿਯਮਤ ਦੂਜੀ ਅਪੀਲ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ, ਹੱਦ ਅਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਾਪਤ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ। ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਜਸਟਿਸ ਦੀਪਕ ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਫਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦਿਤ ਜ਼ਮੀਨ ਜੱਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਪਤੀ (ਸਾਂਝੀ ਵਿਰਾਸਤ) ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੱਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਪਤੀ ਵਜੋਂ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਇਹ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਾਇਦਾਦ ਪੁਰਸ਼ ਵੰਸ਼ ਦੀਆਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਚਾਰ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ ਅਣਵੰਡੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਜਾਇਦਾਦ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇੰਤਕਾਲ ਨੰਬਰ 615 ਦੇ ਤਹਿਤ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜੱਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।"
ਹਿੰਦੂ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰ ਐਕਟ, 1956 ਦੇ ਤਹਿਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫੈਸਲਿਆਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 8 ਦੇ ਤਹਿਤ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਾਇਦਾਦ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ ਸਗੋਂ ਵਾਰਸ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨ ਅਤੇ ਵੱਖਰੀ ਜਾਇਦਾਦ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ 10 ਅਕਤੂਬਰ, 1988 ਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ - ਸੁਮੇਰ ਸਿੰਘ, ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹਰਕਿਸ਼ਨ, ਸਵਰਗੀ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ - ਨੇ ਇੱਕ ਰਜਿਸਟਰਡ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 92 ਕਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਵੇਦਪਾਲ ਨੂੰ 3.69 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਵੇਚ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ 1992 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿਵਲ ਮੁਕੱਦਮਾ ਦਾਇਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜ਼ਮੀਨ ਜੱਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਪਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇਸਨੂੰ ਅਸਲ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਵੇਚ ਸਕਦੇ ਸਨ।
ਜਸਟਿਸ ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ 1973-74 ਦੀ ਜਮ੍ਹਾਂਬੰਦੀ ਅਤੇ 20 ਨਵੰਬਰ, 1976 ਦੀ ਦਾਖਲ ਖਾਰਜ ਸੰਖਿਆ 615, ਸਿਰਫ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਤੋਂ ਜਾਇਦਾਦ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਬਚਾਅ ਪੱਖ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੀ ਗਈ ਜਾਇਦਾਦ ਖੁਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਸਨ।
ਇਹ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਵਿਕਰੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਰਕਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਵਿੱਚ ਮੈਸਰਜ਼ ਸਰਦਾਰ ਕਲੋਥ ਹਾਊਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਫੰਡ ਦੇਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਗਵਾਹਾਂ ਦੇ ਬਿਆਨਾਂ ਨੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਵੇਦਪਾਲ ਨੇ ਪੂਰੀ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਜਸਟਿਸ ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਤੱਥ ਕਾਨੂੰਨ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਇੱਕ ਅਸਲ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਪੀਲੀ ਅਦਾਲਤ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਸਬੂਤ ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਗਾੜ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਇਸ ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ ਦਖਲ ਦੇਣਾ ਪਵੇ।"
ਵਿਕਰੀ ਤੋਂ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਅਕਤੂਬਰ 1992 ਵਿੱਚ ਮੁਕੱਦਮਾ ਦਾਇਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੀਮਾ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 59 ਦੇ ਤਹਿਤ, ਅਲਹਿਦਗੀ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਵੀ ਮੁਕੱਦਮਾ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾਇਰ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿਣ 'ਤੇ, ਮੁਦਈ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਸੀਮਾ ਮਿਆਦ ਦੁਆਰਾ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਅਪੀਲ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਖਰਚੇ ਦੇ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
