ਹਾਲ ਹੀ ਵਿਚ ਇਕ ਖ਼ਬਰ ਆਈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਆਹ ’ਤੇ ਲਗਭਗ ਦੁਗਣਾ ਖ਼ਰਚ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਹਾਲ ਹੀ ਵਿਚ ਇਕ ਖ਼ਬਰ ਆਈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਆਹ ’ਤੇ ਲਗਭਗ ਦੁਗਣਾ ਖ਼ਰਚ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਵਿਆਹ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਕੀਮਤ ਲਗਭਗ 10.7 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਕਰਿਆਨੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਦਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਲਗਭਗ 12.5 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤਕ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਖ਼ਰਚੇ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਦੁਗਣਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿਚ ਵਿਆਹਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦਾ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਦੋ ਪ੍ਰਵਾਰਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੇ ਸੰਗਮ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਇਕ ਮੌਕਾ ਵੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਕੁੱਝ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਆਹਾਂ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾ ਅਸਮਾਨ ਛੂਹਣ ਲੱਗਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਅਸਲ ਵਿਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਿਆਹ ਪ੍ਰਵਾਰ ਦੇ ਮਾਣ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇਕ ਤਰੀਕਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਦਿਖਾਵੇ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿਚ ਲੋਕ ਖ਼ਰਚ ਦੀ ਕੋਈ ਸੀਮਾ ਨਹੀਂ ਰਖਦੇ ਅਤੇ ਅਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖ਼ਰਚ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਹਿੰਗੇ ਕਪੜੇ, ਗਹਿਣੇ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪਕਵਾਨ ਅਤੇ ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਸਜਾਵਟ ਅੱਜ ਹਰ ਵਿਆਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਮੌਕਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮਾਪੇ ਅਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਲਾੜੇ-ਲਾੜੀ ਦੀ ਵੀ ਅਪਣੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਯਾਦਗਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਤੀਬਰ ਇੱਛਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਵਿਆਹ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰੀ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰੀਕਰਨ ’ਤੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪੈਸਾ ਖ਼ਰਚ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਦਿਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਦਾਜ ਲੜਕੀ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ’ਤੇ ਖ਼ਰਚਿਆਂ ਦਾ ਬੋਝ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਦਾਜ ਇਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਪਰਾਧ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਵਾਰਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਲਤ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਵਾਰਾਂ ਕੋਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੈਸਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਮਾਨ ਅਤੇ ਤੋਹਫ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗ਼ਰੀਬ ਪ੍ਰਵਾਰਾਂ ’ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣੀ ਧੀ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਹੁਣੇ ਔਖੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਖਾ ਦੇਖੀ   ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਆਹਾਂ ’ਤੇ ਖ਼ਰਚ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੁਸਾਇਟੀ ਤੋਂ ਕਰਜ਼ਾ ਚੁਕ ਕੇ ਮੁੰਡੇ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਖ਼ਰੇ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਵਿਆਹ ’ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਖ਼ਰਚੇ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਵਾਰ ਅਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਕਿਉਂਕਿ ਧੀ ਦੇ ਜਨਮ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਵਿਆਹ ਲਈ ਬੱਚਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਆਹ ਇਕ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਬੋਝ ਨਹੀਂ ਬਣਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਵਿਆਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਲੋੜੇ ਖ਼ਰਚਿਆਂ ਅਤੇ ਦਿਖਾਵੇ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਸਾਨੂੰ ਸਾਡੀ ਸੋਚ ਬਦਲਣੀ ਪਵੇਗੀ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਸਾਦਗੀ ਨਾਲ ਮਨਾਉਣ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਦਾਜ ਪ੍ਰਥਾ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮਾਜਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਪੁਟਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਾਦੇ ਤੇ ਸਸਤੇ ਵਿਆਹਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨੀਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।
- ਵਿਜੈ ਗਰਗ ਰਿਟਾਇਰਡ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ
ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਕਾਲਮਨਿਸਟ ਮਲੋਟ

ਜਲ ਸੰਕਟ

ਹਰ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਮਾਨਸੂਨ ਥੋੜ੍ਹਾ ਦੇਰ ਨਾਲ਼ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਜਲ ਸੰਕਟ ਸਤਾਉਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ  ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸੰਜਮ ਨਾਲ਼ ਵਰਤਣ ਅਤੇ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਝੋਨੇ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਨਾ ਬੀਜਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਜਿਵੇਂ ਮੂੰਗੀ, ਸੂਰਜਮੁਖੀ, ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਾਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਫਾਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ ਪਰ ਇਸਤੇ ਅਮਲ ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਕੂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਹੀ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸਿਫਾਰਿਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਉੱਤੇ ਸਬਸਿਡੀ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਜੇਕਰ ਆਪਾਂ ਮੂੰਗੀ ਛੋਲੇ ਆਦਿ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦੈ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਫ਼ਸਲ ਦਾ ਝਾੜ ਘੱਟ ਨਿਕਲੇ ਪਰ ਨਿਰੰਤਰ ਇਸਦੀ ਬਿਜਾਈ ਨਾਲ਼ ਇਸ ਚ ਵਾਧਾ ਜਰੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੀ ਐ, ਪਰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਓਂ ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਸ ਵੱਲ ਰੁਝਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਹਰ ਵਾਰ ਝੋਨਾ ਲਾਉਣ ਲਈ ਬੇਕਰਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਵੀ ਬਥੇਰੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਹਨ ਜੋ ਵੱਧ ਮੁਨਾਫਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਵਾਰ ਫ਼ਸਲੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵਰਤਣ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਉਪਜਾਊਪਣ ਵੀ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਕਿਸਾਨ ਵੀਰ ਸਟ੍ਰਾਬੈਰੀ, ਮੱਕੀ, ਮੂੰਗੀ, ਛੋਲੇ, ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕਰਕੇ ਵਧੇਰੇ ਲਾਭ ਕਮਾ ਰਹੇ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਦੂਜੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਵੱਲ ਪਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਲ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਲਾਜ਼ਮੀ ਵੀ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਸਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਵਦੇ ਆਲ਼ੇ ਦੁਆਲ਼ੇ ਬਹੁਤੇ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਹਰ ਬੰਦਾ ਦੋ ਰੁੱਖ ਜਰੂਰ ਲਾਵੇ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ ਕਰੇ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਮੀਂਹ ਦੇ ਆਸਾਰ ਵਧ ਸਕਣ ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਘਾਟ ਦੇ ਵੀ ਕਾਬੂ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ, ਜਿਹੜੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵਾਰ ਝੋਨੇ ਦਾ ਪੂਰਣ ਤੌਰ ਤੇ ਬਾਈਕਾਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਸਰਕਾਰ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਵੀ ਕਰੇ ਤਾਂ ਜੋ ਦੂਜੇ ਕਿਸਾਨ ਵੀ ਇਸ ਵੱਲ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ਅਤੇ ਜਲ ਸੰਕਟ ਨਾਲ਼ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਭਾਰਤ ਮਾੜੀ ਸਥਿਤੀ ਚੋਂ ਉਭਰ ਸਕੇ।

ਅਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਹਾਕਮ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਬਠਿੰਡਾ
9877654596