ਬਫ਼ਰ ਸਟਾਕ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੋਰ ਬਚੀ ਹੈ ਕਣਕ, ਚੌਲ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ ਸਹਾਰਾ

ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 15 ਜੁਲਾਈ : ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਖਾਤੇ ਵਿਚ ਕਣਕ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ 1 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਓਨੀ ਹੀ ਬਚੀ ਸੀ ਜਿੰਨੀ ਕੰਮਕਾਜ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਟਾਕ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਬਫ਼ਰ ਸਟਾਕ ਅਤੇ ਲੋੜੀਂਦਾ ਭੰਡਾਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ 2021-22 ਦੇ ਫ਼ਸਲੀ ਮੰਡੀਕਰਨ ਸਾਲ ਵਿਚ ਕਣਕ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿਚ ਗਿਰਾਵਟ ਅਤੇ ਘੱਟ ਖ਼ਰੀਦ ਹੈ।
ਪਰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਬਫ਼ਰ ਅਤੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਪੈਮਾਨੇ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ (134 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵੱਧ) ਸੀ। ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ, ਕਣਕ ਦਾ ਸਟਾਕ 1 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਸੱਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਭਾਵ ਅਪ੍ਰੈਲ, ਮਈ ਅਤੇ ਜੂਨ ਵਿਚ ਉਪਲਬਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਾਜ਼ਾ ਅੰਕੜੇ ਦਸਦੇ ਹਨ ਕਿ 1 ਜੁਲਾਈ 2022 ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਖ਼ਾਤੇ ਵਿਚ ਲਗਭਗ 285.1 ਲੱਖ ਟਨ ਕਣਕ ਸੀ। ਇਸ ਮਿਤੀ ਤਕ ਬਫ਼ਰ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਟਾਕ ਵਜੋਂ ਘਟੋ-ਘੱਟ 275.8 ਲੱਖ ਟਨ ਕਣਕ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਪਰ ਕੁੱਲ ਮਾਤਰਾ ਇਸ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ 10 ਲੱਖ ਟਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 2008 ਵਿਚ ਕੇਂਦਰੀ ਖਾਤੇ ਵਿਚ ਇਸ ਮਿਤੀ ਤੋਂ ਕਣਕ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘੱਟ ਸੀ। ਉਸ ਸਾਲ 1 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ 249.1 ਲੱਖ ਟਨ ਕਣਕ ਆਈ ਸੀ। ਅੰਕੜੇ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ 1 ਜੁਲਾਈ 2015 ਨੂੰ ਸਟੋਰੇਜ਼ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿਚ ਬਦਲਾਅ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1 ਜੁਲਾਈ ਤਕ ਕਣਕ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਬਫ਼ਰ ਅਤੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਟਾਕ ਦੇ ਇੰਨੀ ਨੇੜੇ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਕੇਂਦਰੀ ਖਾਤੇ ਵਿਚ ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਾਰੀਖ ਤਕ ਲਗਭਗ 3.15 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਚੌਲ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 135 ਲੱਖ ਟਨ ਦੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਭੰਡਾਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਮਿੱਲ ਮਾਲਕਾਂ ਕੋਲ ਪਿਆ ਲਗਭਗ 231.5 ਲੱਖ ਟਨ ਅਣਪਛਾਤੇ ਝੋਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 2015 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੱਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।
ਕੇਂਦਰੀ ਪੂਲ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਜਨਤਕ ਵੰਡ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (ਪੀਡੀਐਸ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਲਈ ਵਾਧੂ 155.1 ਲੱਖ ਟਨ ਚੌਲ ਉਪਲਬਧ ਹੋਣਗੇ।
ਅੰਕੜੇ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿਚ 1 ਜੁਲਾਈ ਤਕ 833.6 ਲੱਖ ਟਨ ਅਨਾਜ (ਕਣਕ ਅਤੇ ਚੌਲ) ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਭਾਵ 2019 ਵਿਚ ਸੱਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਮੋਟੇ ਅਨਾਜ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਚਾਲੂ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਕਣਕ ਦੀ ਖ਼ਰੀਦ ਪਿਛਲੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਰੀਬ 59 ਫ਼ੀ ਸਦੀ ਘੱਟ ਕੇ 187.8 ਲੱਖ ਟਨ ਰਹਿ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਖ਼ਰੀਦ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉੱਚੇ ਭਾਅ ’ਤੇ ਫ਼ਸਲ ਨਿੱਜੀ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਣਕ ਦੀ ਕੁੱਲ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵੀ ਘੱਟ ਰਹੀ।
ਤੀਜੇ ਅਗਾਊਂ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਮੁਤਾਬਕ ਜੂਨ ’ਚ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੇ 2021-22 ਦੇ ਫ਼ਸਲੀ ਸੀਜ਼ਨ ’ਚ 1064.1 ਲੱਖ ਟਨ ਕਣਕ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਨਾਲੋਂ 38 ਲੱਖ ਟਨ ਘੱਟ ਅਤੇ 1,113.2 ਲੱਖ ਟਨ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਅਨੁਮਾਨ ਤੋਂ 4.39 ਫ਼ੀ ਸਦੀ ਘੱਟ ਹੋਵੇਗਾ। ਕਣਕ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਉਗਾਉਣ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ’ਤੇ ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਣ ਕਾਰਨ ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕਈ ਵਪਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮੰਡੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਣਕ ਦਾ ਸਟਾਕ ਘੱਟ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਜਨਤਕ ਵੰਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਸਪਲਾਈ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਕਾਰਨ ਸਰਕਾਰ ਨਿਰਯਾਤ ਉਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਖੁਲ੍ਹੇ ਬਾਜ਼ਾਰ  ਵਿਚ ਕਣਕ ਦੀ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਉਤੇ ਵਿਕਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਇਛੁੱਕ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। (ਏਜੰਸੀ)