18 ਤੋਂ 30 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ 1,071 ਨੌਜਵਾਨਾਂ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਧਿਐਨ
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਅਤੇ ਚੁੱਪ ਚੁਣੌਤੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਚੁਣੌਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਮੋਟਾਪੇ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਪਤਲੇ-ਵਿੱਕੇ ਦਿਖਣ ਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਚਪੇਟ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਲਗਾਤਾਰ ਤੁਲਨਾ, ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਉਮੀਦਾਂ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਖੋਖਲਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਆਯੁਰਵਿਜ਼ਾਨ ਸੰਸਥਾਨ (ਏਮਜ਼) ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਆਯੁਰਵਿਜ਼ਾਨ ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ (ਆਈਸੀਐੱਮਆਰ) ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਇਸ ਲੁਕਵੇਂ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਠੋਸ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।
ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਹੈਲਥ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਏਮਜ਼ ਦੀ ਓਪੀਡੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ 18 ਤੋਂ 30 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਰਗ ਦੇ 1,071 ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ 49 ਫੀਸਦੀ ਮੋਟਾਪੇ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਅਤੇ 47 ਫੀਸਦੀ ਘੱਟ ਵਜ਼ਨ ਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨ ਮੱਧਮ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰ ਪੱਧਰ ਦੇ ਬਾਡੀ ਇਮੇਜ ਡਿਸਟ੍ਰੈੱਸ ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਾਧਾਰਨ ਜਾਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਜ਼ਨ ਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਰਲਾਤਿਵ ਘੱਟ, ਲਗਭਗ 36 ਫੀਸਦੀ ਪਾਈ ਗਈ।
ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਮੁੱਖ ਖੋਜਕਰਤਾ, ਨਿਊਟ੍ਰਿਸ਼ਨਿਸਟ ਅਤੇ ਪੀ.ਐੱਚ.ਡੀ ਸਕਾਲਰ ਵਾਰਿਸ਼ਾ ਅਨਵਰ ਕਹਿੰਦੀ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਖੋਜ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮਾਜਿਕ ਗਲਤਫਹਿਮੀ ਨੂੰ ਤੋੜਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ 'ਹੁਣ ਤੱਕ ਬਾਡੀ ਇਮੇਜ ਨੂੰ ਮੋਟਾਪੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਸਾਡੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਵਜ਼ਨ ਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨੀ ਹੀ ਡੂੰਘੀ ਬੇਚੈਨੀ, ਆਤਮ-ਸੰਦੇਹ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਿੰਤਾ ਜਤਾਈ ਕਿ ਕਈ ਨੌਜਵਾਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਖਦੇ ਹੋਏ ਜੀ ਰਹੇ ਹਨ।'
ਅਧਿਐਨ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਨਸਿਕ ਅਸਰ ਵਜ਼ਨ ਮੁਤਾਬਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੋਟਾਪੇ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮ-ਸੰਕੋਚ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਕਮੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਿਖਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਘੱਟ ਵਜ਼ਨ ਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ, ਅਕੇਲਾਪਣ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਦੂਰੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪ੍ਰਬਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੌਜਵਾਨ ਆਪਣੇ ਵਜ਼ਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਲਗਾਤਾਰ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਤੀਜਾ ਨੌਜਵਾਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਘੱਟ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਚੌਥਾ ਨੌਜਵਾਨ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਜੱਜ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਏਮਜ਼ ਦੇ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਡਾ. ਪਿਊਸ਼ ਰੰਜਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ 'ਵਜ਼ਨ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਕੈਲੋਰੀ ਅਤੇ ਕਿੱਲੋ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਇਹ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਸੁਧਾਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।'
ਏਮਜ਼ ਦੇ ਮੈਟਾਬੋਲਿਕ ਰਿਸਰਚ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਮੁਖੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨਵਲ ਕੇ. ਵਿਕਰਮ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਨੀਤੀ ਲਈ ਚੇਤਾਵਨੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਿਹਤ ਰਣਨੀਤੀ ਮੋਟਾਪੇ ਤੇ ਤਾਂ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਘੱਟ ਵਜ਼ਨ ਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਬੋਝ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦਕਿ ਲੋੜ ਹੈ ਵਿਅਕਤੀ ਕੇਂਦਰਿਤ ਦੇਖਭਾਲ ਦੀ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਂਚ, ਪੋਸ਼ਣ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਸਮਰਥਨ ਅਤੇ ਬਾਡੀ ਇਮੇਜ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਕਾਉਂਸਲਿੰਗ ਨੂੰ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
